Pijnhabituatie en desensitisatie
Wat herhaalde pijnprikkels wél en niet kunnen doen
Pijnhabituatie (pijngewenning) betekent dat je lichaam na herhaalde pijnprikkels minder gevoelig wordt. Desensitisatie betekent dat een gevoelige locatie stap voor stap minder gevoelig wordt gemaakt.
Bij pijn onder de voet zien we dat dit proces een rol kan spelen, maar dat bijna al het onderzoek komt uit laboratoriumstudies, niet uit klinische revalidatie van de voetzool. Toch helpen deze inzichten om beter te begrijpen waarom sommige mensen wennen aan prikkels en anderen juist niet.
Wat laat onderzoek zien?
Onderzoekers gebruiken vaak warmteprikkels of herhaalde tactiele stimulatie om te zien hoe het zenuwstelsel reageert. Uit dit soort studies komt naar voren:
- Herhaalde pijn op dezelfde plek kan leiden tot minder pijn na verloop van tijd (gewenning)
- Afwisselen van plek of te hoge intensiteit kan juist leiden tot méér pijn (sensitisatie)
- Sommige mensen zijn van nature “habituators” en wennen dus sneller; anderen zijn “sensitizers”, dus meer gevoelige reageerders
- De verwachting (“deze prikkel is veilig / gevaarlijk”) beïnvloedt de uitkomst sterk
Er bestaat op dit moment géén klinisch bewezen protocol waarbij herhaald pijnlijk stimuleren van de voetzool (“pijn met pijn bestrijden”) veilig en voorspelbaar leidt tot desensitisatie. Alle kennis hierover komt uit algemene pijnfysiologie, niet uit voetspecifieke studies.
Wat betekent dit voor overgevoelige voetzolen?
Gewenning aan pijn kan optreden en we weten uit onderzoek dat:
- Herhaalde pijnprikkels niet altijd desensitiseren (afharden voor prikkels);
- Sommige mensen juist gevoeliger worden, vooral bij hoge intensiteit of angst.
Wat doet een specialist anders dan een algemene zorgverlener?
Een expert in voet en enkelklachten (zoals bij Voet en Enkelklacht) kan:
- Onderscheid maken tussen neuropathische overgevoeligheid, vetkamerschade, fasciopathie of zenuwbeknelling;
- Beoordelen of er risico bestaat op verergering bij verkeerde stimulatie;
- Veilig een stapsgewijs desensitisatieplan opstellen (zonder onnodige pijn);
- Aanvullende interventies inzetten zoals schoeiseloptimalisatie, sensorische training of zenuwmobilisatie.
Praktische tips voor patiënten
Gebruik liever niet al te pijnlijke prikkels om te wennen aan aanraking:
- Beginnen met materialen die niet meteen een fors pijnsignaal veroorzaken;
- Later variëren in textuur (eerst fijn grind, daarna grover, daarna grover met scherpere randen);
- Korte sessies. Het gaat om het pijnmomentje, dit mag meerdere keren per dag;
- Stoppen bij toename van pijn of een branderig gevoel.
Een specialist kan dit uitbreiden met een persoonlijk schema.
“Kan ik mijn pijnlijke voetzool minder gevoelig maken door er dagelijks pijnprikkels op toe te dienen?”
In theorie kan het lichaam aan pijn wennen, maar in de praktijk is dit niet goed voorspelbaar. Voor voetzolen is er geen bewezen behandelprotocol. Kies daarom altijd voor een veilig desensitisatieprogramma onder begeleiding van een specialist.
Bronnenlijst
Voor de tekst omtrent pijnhabituatie en desensitisatie zijn de onderstaande bronnen gebruikt:
- Jepma, M., Jones, M., & Wager, T. (2014). The dynamics of pain: evidence for simultaneous site-specific habituation and site-nonspecific sensitization in thermal pain. The Journal of Pain: Official Journal of the American Pain Society, 15(7), 734-746.
- Scheyer, A., Yasmin, F., Naskar, S., & Patel, S. (2022). Endocannabinoids at the synapse and beyond: implications for neuropsychiatric disease pathophysiology and treatment. Neuropsychopharmacology, 48, 37-53.
- Rudgalvyte, M., Hu, Z., Kressler, D., Dengjel, J., & Glauser, D. (2025). Antagonist actions of CMK-1/CaMKI and TAX-6/calcineurin along the C. elegans thermal avoidance circuit orchestrate adaptation of nociceptive response to repeated stimuli. eLife, 14.
- Franz, J., Shelton, A., Takahashi, K., & Allen, J. (2025). Plantar sensation associates with gait instability in older adults. Journal of NeuroEngineering and Rehabilitation, 22.
- De Schoenmacker, I., Leu, C., Curt, A., & Hubli, M. (2022). Pain-autonomic interaction is a reliable measure of pain habituation in healthy subjects. European Journal of Pain (London, England), 26, 1679-1690.
- Natarelli, N., Subramanyam, C., Gahoonia, N., Burney, W., Sivamani, R., & Maloh, J. (2023). Effect of Pulsing Digital Heating Devices on Skin Parameters, Subjective Pain, Mood, and Anxiety. Journal of Clinical Medicine, 12.
- Treister, R., Eisenberg, E., Gershon, E., Haddad, M., & Pud, D. (2010). Factors affecting – And relationships between – Different modes of endogenous pain modulation in healthy volunteers. European Journal of Pain, 14.
- Andreato, L., De Oliveira, D., Follmer, B., & Bertolini, S. (2020). The influence of age and overweight or obesity on foot sensitivity and postural control: A systematic review. Australasian Journal on Ageing, 39, e251-e258.
- Rupawala, M., Bucsea, O., Laudiano-Dray, M., Whitehead, K., Meek, J., Fitzgerald, M., Olhede, S., Jones, L., & Fabrizi, L. (2023). A developmental shift in habituation to pain in human neonates. Current Biology, 33, 1397-1406.e5.
- Frahm, K., Andersen, O., Arendt-Nielsen, L., Gervasio, S., & Mørch, C. (2024). Topical capsaicin modulates the two-point discrimination threshold—Modulation depends on stimulation modality and intensity. European Journal of Pain, 28, 1855-1865.
Facebook