Pijnhabituatie en desensitisatie

Wat herhaalde pijnprikkels wél en niet kunnen doen

Pijnhabituatie (pijngewenning) betekent dat je lichaam na herhaalde pijnprikkels minder gevoelig wordt. Desensitisatie betekent dat een gevoelige locatie stap voor stap minder gevoelig wordt gemaakt.

Bij pijn onder de voet zien we dat dit proces een rol kan spelen, maar dat bijna al het onderzoek komt uit laboratoriumstudies, niet uit klinische revalidatie van de voetzool. Toch helpen deze inzichten om beter te begrijpen waarom sommige mensen wennen aan prikkels en anderen juist niet.

Wat laat onderzoek zien?

Onderzoekers gebruiken vaak warmteprikkels of herhaalde tactiele stimulatie om te zien hoe het zenuwstelsel reageert. Uit dit soort studies komt naar voren:

• Herhaalde pijn op dezelfde plek kan leiden tot minder pijn na verloop van tijd (gewenning)
• Afwisselen van plek of te hoge intensiteit kan juist leiden tot méér pijn (sensitisatie)
• Sommige mensen zijn van nature “habituators” en wennen dus sneller; anderen zijn “sensitizers”, dus meer gevoelige reageerders
• De verwachting (“deze prikkel is veilig / gevaarlijk”) beïnvloedt de uitkomst sterk

Wat betekent dit voor overgevoelige voetzolen?

Gewenning aan pijn kan optreden en we weten uit onderzoek dat:

• Herhaalde pijnprikkels niet altijd desensitiseren (afharden voor prikkels);
• Sommige mensen juist gevoeliger worden, vooral bij hoge intensiteit of angst.

Wat doet een specialist anders dan een algemene zorgverlener?

Een expert in voet en enkelklachten (zoals bij Voet en Enkelklacht) kan:

• Onderscheid maken tussen neuropathische overgevoeligheid, vetkamerschade, fasciopathie of zenuwbeknelling;
• Beoordelen of er risico bestaat op verergering bij verkeerde stimulatie;
• Veilig een stapsgewijs desensitisatieplan opstellen (zonder onnodige pijn);
• Aanvullende interventies inzetten zoals schoeiseloptimalisatie, sensorische training of zenuwmobilisatie.

Praktische tips voor patiënten

Gebruik liever niet al te pijnlijke prikkels om te wennen aan aanraking:

• Beginnen met materialen die niet meteen een fors pijnsignaal veroorzaken;
• Later variëren in textuur (eerst fijn grind, daarna grover, daarna grover met scherpere randen);
• Korte sessies. Het gaat om het pijnmomentje, dit mag meerdere keren per dag;
• Stoppen bij toename van pijn of een branderig gevoel.

Een specialist kan dit uitbreiden met een persoonlijk schema.