Gescheurde peroneuspees in de enkel

Waar zitten de peroneuspezen en wat doen ze?

De krachtigste spieren die de voet besturen, bevinden zich in de kuit. Lange pezen verbinden deze spieren met de voet. Pezen vormen de verbinding tussen spieren en bot.

Aan de buitenzijde van de enkel lopen twee pezen die belangrijk zijn voor de stabiliteit van de voet: de peroneuspezen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen:

• De korte peroneuspees, de peroneus brevis. Deze helpt bij het heffen van de buitenste kant van de voet.
• De lange peroneuspees, de peroneus longus. Deze helpt mee bij het naar beneden bewegen van de voet.

Bij overbelasting of door letsel kunnen de peroneuspezen scheuren. Meestal scheurt de peroneus brevis. Vaak splijt de pees in de lengte, zodat er over het algemeen weinig krachtsverlies ontstaat. Wel geeft zo'n scheur vaak chronische pijnklachten aan de buitenzijde van de enkel.

De zwarte pijl toont een lengtescheur van de peroneus brevis pees. De pees bestaat nu uit twee delen. De witte pijl toont de peroneus longus pees.

Welke gradaties van beschadiging zijn er?

Meestal scheurt de peroneuspees niet ineens. Het is vaak een geleidelijk proces: de pees raakt steeds verder verzwakt, er ontstaan haarscheurtjes en vervolgens kan de pees steeds verder doorscheuren.

De beschadiging van de peroneuspees wordt over het algemeen in vier gradaties beschreven:

• Graad 1: de pees plat geleidelijk steeds verder af en wordt dunner. Dit is goed te zien met echografie of een MRI-scan.
• Graad 2: in de dunne pees ontstaan haarscheurtjes die nog niet door en door zijn. Dit is een inscheuring.
• Graad 3: de scheur is helemaal door de pees heen. De lengte van de scheur is niet langer dan 1 à 2 cm.
• Graad 4: de scheur is langer geworden dan bij graad 3 en kan uitgroeien tot meer dan 7 cm.

Welke klachten en symptomen geeft een gescheurde peroneuspees?

Een gescheurde peroneuspees geeft niet in alle gevallen klachten. Bij oudere mensen veroorzaakt een scheur soms weinig tot geen klachten.

Als iemand pijnklachten houdt na een (ernstige) verzwikking van de enkel, kan dit komen door een gescheurde peroneus brevis. De pijn bevindt zich aan de buitenkant van de enkel, vaak onder de enkelknokkel. Op die plaats kan ook wat zwelling aanwezig zijn. De meeste mensen ervaren daarnaast een instabiel gevoel in de enkel.

De combinatie van een instabiele enkel en pijn aan de buitenkant van de enkel kan wijzen op een probleem met de peroneuspees.

Waardoor verschilt de ernst van de klachten?

De ernst van de klachten hangt waarschijnlijk af van verschillende factoren: de stand van de achtervoet, bijvoorbeeld of die naar buiten gekanteld staat, de stevigheid van de schoenen, sportieve activiteiten, het gewicht en de leeftijd.

Hoe ontstaat een scheur in de peroneuspees?

Een enkelverstuiking of ander letsel

Een (ernstige) enkelverstuiking kan leiden tot een scheur in de peroneuspees. Dit gebeurt vaker bij een holvoet. Een holvoet heeft meer de neiging om de enkel te verzwikken. Vaak zijn er meerdere verstuikingen nodig voordat de peroneuspees scheurt.

Bij een verstuiking kan de peroneuspees ook uit zijn geultje schieten. Dit heet een peroneuspeesluxatie of verspringende peroneuspees. Een luxatie kan dezelfde klachten geven als een scheur. Uw arts moet hier daarom zorgvuldig naar kijken.

Overbelasting aan de buitenkant van de enkel

Overmatige belasting verzwakt de peroneuspees, waardoor deze kan gaan scheuren. Deze vorm van overbelasting ontstaat vrijwel uitsluitend bij holvoeten, waarbij het hielbeen te veel naar buiten gekanteld staat. Dit heet een varusstand van de achtervoet.

In dit voorbeeld staat bij de rechter voet de enkel naar buiten gekanteld (in varus), de linker enkel staat in een meer neutrale stand.

Ziekten en geneesmiddelen die de pezen verzwakken

Sommige ziekten, zoals diabetes mellitus en reumatoïde artritis, verzwakken de pezen, waardoor deze gemakkelijker scheuren. Ook bepaalde geneesmiddelen, zoals prednison en bepaalde antibiotica, waaronder ciprofloxacine, verhogen het risico op peesscheuren.

Hoe wordt een gescheurde peroneuspees vastgesteld?

Een gescheurde peroneuspees wordt niet altijd gemakkelijk herkend. Dat komt onder andere doordat de aandoening niet heel vaak voorkomt. Veel mensen lopen daardoor lang met hun klachten rond voordat de diagnose wordt gesteld.

Uw verhaal en lichamelijk onderzoek

De diagnose kan worden gesteld op basis van uw verhaal, de anamnese, en lichamelijk onderzoek, in combinatie met een echo of een MRI-scan.

Echografie en MRI

Ook op een MRI-scan of echo kan het soms lastig zijn om een scheur in de peroneuspees te zien. Op röntgenfoto's zijn alleen botten zichtbaar; dit soort peesscheuren is daarop niet te zien.

Lees meer oOver echografie

Welke behandelingen zijn er voor een gescheurde peroneuspees?

Eerst wordt geprobeerd uw klachten te verbeteren met een conservatieve behandeling: een behandeling zonder operatie. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden.

Kan een gescheurde peroneuspees vanzelf genezen?

Een gescheurde peroneuspees zal nooit uit zichzelf genezen. Een niet-operatieve behandeling is uitsluitend bedoeld om de klachten te verminderen, niet om herstel van de pees zelf te bevorderen.

Mensen die veel pijnklachten hebben door een gescheurde peroneuspees kunnen zich daarom beter laten opereren. Voor deze groep heeft onderzoek uitgewezen dat een niet-operatieve behandeling in 80% van de gevallen niet succesvol was.

Voor chronische pijn aan de buitenkant van de enkel door een gescheurde peroneuspees bestaan de volgende niet-operatieve behandelmogelijkheden:

• Schoenaanpassing
• Steunzolen
• Gipsimmobilisatie
• Tape of een ondersteunende enkelbrace
• Sportactiviteiten aanpassen
• Pijnstillers met ontstekingsremmende werking

Welke schoenen en schoenaanpassingen kunnen helpen?

Bij een beschadigde peroneuspees is het verstandig om een iets hogere hak onder de schoen te kiezen. Veel mensen hebben daarnaast baat bij schoenen waarvan het neusgedeelte wat meer omhoog staat. Dit heet een voorvoetafwikkeling. Hierdoor wordt de rollende beweging van uw voet tijdens het lopen gemakkelijker en hoeft u uw peroneuspezen minder aan te spannen.

Schoen met afwikkeling van de voorvoet

Er zijn gewone schoenen en sportschoenen te koop waarvan de neus naar boven is afgerond, zoals het schoentype Mephisto Sano. In schoenenwinkels die lid zijn van Podo Linéa kunt u advies krijgen over zulke schoenen.

Lees meer oOver OVAC

Meestal ontstaan de klachten bij het lopen, op het moment waarop de hiel omhoogkomt of zodra de hiel weer op de grond wordt neergezet en de hak te veel naar buiten kantelt. Dit is te verhelpen door een wigje onder de buitenkant van de hak van de schoen te plaatsen. Het wigje zorgt ervoor dat de hiel niet meer zo ver naar buiten kan kantelen.

Steunzolen op maat

U kunt steunzolen laten aanmeten die speciaal worden ontworpen voor uw klachten, uw voetvorm en de door u gewenste sportactiviteiten en andere activiteiten.

Op maat gemaakte steunzolen passen niet in iedere schoen. U heeft daarvoor schoenen nodig met een uitneembare binnenzool. Als u de fabrieksbinnenzool verwijdert, is er voldoende ruimte voor uw nieuwe steunzool.

Voorbeeld van een steunzool

Gipsimmobilisatie

Gipsimmobilisatie helpt beter bij acute pijnklachten dan bij chronische klachten. Meestal krijgt u gedurende zes weken loopgips: gips dat u mag belasten. Hierdoor krijgen de peroneuspees en de omliggende structuren tijdelijk rust. Daarna is het vaak nodig om met fysiotherapie weer kracht op te bouwen in de voet en enkel.

Tape of een ondersteunende enkelbrace

Sommige mensen hebben in het dagelijks leven geen klachten, maar bijvoorbeeld alleen tijdens het sporten. In dat geval kan tape een uitkomst bieden. Tape zorgt ervoor dat de enkel minder naar buiten kantelt, waardoor de peroneuspees minder wordt belast.

Een nadeel is dat de tape na het sporten weer verwijderd moet worden. Dit geeft regelmatig huidirritaties. Een enkelbrace kan een alternatief zijn. Er zijn verschillende braces voor blessures van de peroneuspees, van licht ondersteunend tot immobiliserend. Laat u hierover adviseren door een orthopedisch instrumentmaker of uw fysiotherapeut.

Sportactiviteiten aanpassen

Als uw klachten vooral tijdens het sporten optreden, kunt u die activiteiten verminderen of stoppen. Vooral sporten waarbij u gemakkelijk uw enkel verzwikt, kunt u beter staken.

Pijnstillers met ontstekingsremmende werking

Er is geen geneesmiddel zonder bijwerkingen. Dat geldt ook voor pijnstillers. Paracetamol is een goede pijnstiller met relatief weinig bijwerkingen. Lees voor gebruik de informatie in de bijsluiter. Als paracetamol onvoldoende helpt, kan daarnaast een lokale behandeling met een NSAID-gel een oplossing zijn.

NSAID-tabletten of -zetpillen, zoals naproxen, ibuprofen of diclofenac, zijn effectieve pijnstillers. Veel mensen ervaren hiervan helaas regelmatig vervelende bijwerkingen. Als de pijn steeds terugkomt, is het aan te raden om de pijnstiller op vaste tijden te gebruiken. Lees hiervoor de informatie in de bijsluiter van deze medicijnen.

NSAID-gel kan even goed werken als NSAID-tabletten, maar geeft veel minder kans op bijwerkingen. Er zijn verschillende gels verkrijgbaar: diclofenac-gel 1–3% of ibuprofen-gel 5%. Die kunt u twee tot vier keer per dag zacht op de pijnlijke plek smeren.

Wat gebeurt er bij een operatie van de peroneuspees?

De gescheurde pees schoonmaken en hechten

Bij de operatie wordt de gescheurde peroneuspees schoongemaakt en gehecht. Vaak is daarnaast een correctie van de stand van de achtervoet noodzakelijk.

De stand van de achtervoet corrigeren

Bij het overgrote deel van de mensen met een pijnlijke gescheurde peroneuspees staat de achtervoet te veel naar buiten gekanteld. Dit heet een varuskanteling. Door die kanteling staat er te veel spanning op de peroneuspees.

Daarom is het vaak noodzakelijk om naast het schoonmaken en hechten van de pees de achtervoet tijdens de operatie in een neutralere stand te zetten. Anders is de kans groot dat de peroneuspees opnieuw scheurt. De stand van de achtervoet wordt veranderd door het hielbeen door te zagen en naar buiten te draaien.

In dit voorbeeld staan de enkels te veel naar buiten gekanteld. Dit geeft te veel spanning op de peroneuspezen die hierdoor kunnen scheuren.

Meer uitleg over het operatief veranderen van de stand van de achtervoet:

Verplaatsen van het hielbeen

Enkelbanden herstellen en de voorvoetstand aanpassen

Als er ook sprake is van enkelinstabiliteit, kunnen de enkelbanden tijdens dezelfde operatie worden hersteld.

Soms stuurt de stand van de voorvoet de stand van de achtervoet. Dan kan het ook nodig zijn om de stand van de voorvoet aan te passen. Meestal gebeurt dit door de stand van het eerste middenvoetsbeentje iets te verhogen.

Meer uitleg over het operatief veranderen van de stand van het eerste middenvoetsbeentje:

Aanpassen stand middenvoetsbeentjes

Ervaringen met een operatie aan de peroneuspees

Paulien en Arlinda delen hun persoonlijke ervaring met een operatie aan de peroneuspees.

Hoe verloopt het herstel na een operatie aan de peroneuspees?

Gips, belasten en fysiotherapie

Direct na de operatie krijgt u onderbeengips. De eerste twee weken mag u niet op de voet staan. Daarna mag u de voet met gips volledig belasten. Zes weken na de operatie wordt het gips verwijderd. Dan kunt u starten met fysiotherapie.

Gemiddeld kunt u twaalf weken na de operatie beginnen met lichte sportactiviteiten, mits de enkel niet meer te veel gezwollen is.

Hersteltijden na de operatie

Het onderstaande schema geeft een indicatie van de hersteltijden na een operatie aan de peroneuspees. De werkelijke hersteltijden kunnen hier sterk van afwijken. Dit hangt af van individuele omstandigheden, zoals leeftijd, werk, activiteitenniveau en het optreden van complicaties.

Welke complicaties kunnen na de operatie optreden?

Bij elke operatie kunnen complicaties voorkomen, hoezeer uw chirurg dit ook probeert te voorkomen. Er is een onderscheid tussen vermijdbare complicaties, die bij een andere, betere behandeling niet hadden hoeven gebeuren, en onvermijdbare complicaties, die ondanks de best denkbare behandeling kunnen ontstaan. Voor een patiënt is het vaak lastig om dit onderscheid te maken.

U kunt zelf ook dingen doen om complicaties te helpen voorkomen, zoals stoppen met roken en de voorschriften van uw arts goed opvolgen. Laat het uw arts tijdig weten als u denkt dat het herstel anders verloopt dan verwacht.

De meest voorkomende complicaties, zoals beschreven in de literatuur, zijn:

• Vertraagde wondgenezing en wondinfectie.* Vooral aan de buitenkant van de hiel geneest de wond soms trager. Dit kan meerdere weken duren.
• Trombose.* Bij trombose ontstaat een bloedpropje in het bloed. Dit kan in een kleiner bloedvat vast komen te zitten en het bloedvat afsluiten. Het bloed stroomt dan niet meer goed en het onderbeen wordt dik en pijnlijk. Trombose kan ernstige gevolgen hebben als een bloedpropje in de longen, het hart of de hersenen vast komt te zitten. Een deel van deze organen krijgt dan geen zuurstof en kan ernstig beschadigd raken. Dit kan zelfs de dood tot gevolg hebben. Om de kans op trombose zo klein mogelijk te maken, krijgt u zolang u gips heeft antitromboseprikjes voorgeschreven.
• Doof gevoel, een pijnlijk litteken of prikkeling door letsel van een gevoelszenuw rondom de littekens. Dit komt door een beschadigd huidzenuwtakje, meestal aan de buitenkant van de hiel.
• Vertraagde botgenezing of non-union als het hielbeen wordt verplaatst.* Bij non-union groeien de botten niet goed aan elkaar.
• Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS), ook wel Sudeckse dystrofie genoemd. Dit is een abnormaal sterke (pijn)reactie van het lichaam op de operatie.

* Deze complicatie komt veel vaker voor bij rokers.

Veelgestelde vragen over een gescheurde peroneuspees